vasFMC – usprawnij system nawigacyjny w FSX (cz. 1)

Flight Simulator X jest doskonałym narzędziem do nauki podstaw nawigacji. Dopóki wystarczą radiolatarnie – wszystko jest ok. Niestety latanie po aktualnych drogach lotniczych wymaga na ogół nawigacji obszarowej (RNAV) i skazuje vPilota na wąską grupę płatnych samolotów pasażerskich z FMC. GPS wiele tu nie oferuje. vasFMS nadrabia jego braki. 

Wszystkie okna vasFMC

Wszystkie okna vasFMC

Po co właściwie ten vasFMC?

Jeśli jeszcze nie wiesz do czego właściwie Ci ten vasFMC potrzebny – zacznij od tego fragmentu. Jeśli już wiesz, ale instalacja i dostosowanie systemu sprawiają Ci problemy – możesz przeskoczyć od razu do następnego nagłówka.

W samolotach wykorzystywanych w tej chwili nawigacja opiera się na systemach zdolnych do prowadzenia samolotu dowolną trasą. Lotnictwo nie jest już zależnie od sieci radiolatarni i ich radiali, które dawniej wyznaczały drogi lotnicze. Można teraz lecieć bezpośrednio w kierunku punktu wskazanego w procedurze lub przez kontrolera. GPS w FSX też na to pozwala – ma funkcję DCT. Niestety, na tym jego możliwości się kończą i zaczynają poważne ograniczenia:

  • nieaktualna (domyślnie) lista punktów nawigacyjnych;
  • niepełna (brak większości punktów procedur dolotowych i odlotowych) lista punktów w doinstalowanej bazie nawigacyjnej;
  • nieaktualna baza nawigacyjna dostępną w sieci (opóźnienie zwykle około pół roku);
  • sposób programowania nie pozwala na wygodne wprowadzanie skomplikowanych (i dłuższych) tras;
  • brak możliwości wykonania skrótu i powrotu do wprowadzonego wcześniej planu bez konieczności wprowadzania danych na nowo.

To niestety eliminuje FS GPS jako narzędzie pilota latającego w sieci VATSIM i tego, który chciałby posługiwać się aktualnymi mapami wykonując rzeczywiste procedury. Płatne samoloty pasażerskie mają odwzorowany system FMC (Flight Management Computer), którego bazę punktów nawigacyjnych, dróg lotniczych i procedur można aktualizować produktami Navigraph i Aerosoftu. Jeśli chcesz latać samolotem pozbawionym takiego FMC – pozostaje bezpłatny dodatek vasFMC.

Instalacja

Pliki instalacyjne trzeba pobrać z sieci (ja pobrałem dzięki uprzejmości użytkownika forum PL-VACC) ponieważ projekt został zawieszony i autor nie udziela już wsparcia, ani nie oferuje plików (ale wyraził zgodę na ich udostępnianie).

Korzystam z wersji 2.1 gauge i ta wersja będzie tutaj opisana.

Wersja 2.0.9 miała jakieś wady. vasFMC w wersji standalone – czyli oddzielnego programu, który otwiera się w niezależnych oknach i wymaga przeskakiwania między FSXem i FMC zupełnie mnie nie zainteresowała – uważam ją za całkowicie niepraktyczną.

Po instalacji, a przed uruchomieniem, należy zainstalować bazę nawigacyjną (AIRAC) z Navigraph lub Aerosoftu (produkt Navdata).

Co składa się na vasFMC

  • MCDU (Multifunction Control Display Unit) – czyli panel, w którym pilot wpisuje trasę i konfiguruje wszystkie opcje.
  • FCU (Flight Control Unit) – panel sterowania lotem – to tu znajdziesz pokrętła regulacji wysokości, prędkości. Tu również wybierzesz tryb pracy wyświetlacza nawigacyjnego.
  • ND (Navigation Display) – wyświetlacz nawigacyjny.
  • PFD (Primary Flight Display) – prędkość, wysokość, sztuczny horyzont, wskaźnik kursu i tak dalej.
  • UECAM (Upper Electronic Centralised Aircraft Monitor) – parametry silników, paliwo, wskaźnik położenia klap, ostrzeżenia i istotne informacje.
  • LECAM (Lower Electronic Centralised Aircraft Monitor) – pozycje trymerów, pozycje sterów i spojlerów, informacje o temperaturze na zewnątrz i masie samolotu.
ND (powiększony - normalnie latam z dużo mniejszym) i FCU w F-16. Holding nad SWI w czasie lotu online w sieci Vatsim.

ND (powiększony – normalnie latam z dużo mniejszym) i FCU w F-16. Holding nad lotniskiem w czasie lotu online w sieci Vatsim.

Jak zabudować vasFMC w samolocie

Kolejnym krokiem będzie dodanie vasFMC do samolotu. Potrzebne będą:

  • program notatnik,
  • pomysł na układ wskaźników nawigacyjnych (podsunę Ci mój pomysł),
  • plik panel.cfg znajdujący się w (ścieżka flight simulatora)/SimObjects/Airplanes/Wybrany przez ciebie samolot/panel/

Plik panel.cfg proszę otworzyć w Notatniku.

Jeśli panel.cfg pozbawiony jest definicji wszystkich paneli, a zawiera wpis:

[fltsim]
alias=\Lotus L-39\panel

Przejdź do właściwego folderu samolotu (w tym wypadku Lotus L-39). Taki zapis oznacza, że samolot, który edytujemy posługuje się panelem z innego samolotu – jest to popularne rozwiązanie pozwalające stworzyć jeden panel dla wielu odmian jakiejś maszyny – jak w tym przypadku L-39, który ma w SimObjects 12 folderów, z których większość korzysta z panelu znajdującego się w folderze /Lotus L-39/.

Właściwy plik panel.cfg zaczyna się wpisem [Window Titles], który określa kolejne panele 2d. Można je wyświetlić skrótami klawiszowymi Shift+1, Shift+2, Shift+3 i tak dalej. Istotna informacja – przypisanie zaczyna się od jedynki, więc Window00 to Shift+1, Window01 to Shift+2 i tak dalej.

Należy go tak zmodyfikować, żeby przypominał panel z mojego L-39 (po uprzednim zapisaniu kopii pliku). Edytuj tylko fragmenty, które omawiam. Na tym etapie nie zmieniaj wpisów dotyczących „Main Panel” ani niczego co jest związane z wirtualnym kokpitem („[VCockpit]”).

[Window Titles]
Window00=Main Panel
Window01=ND
Window02=FCU
Window03=MCDU
Window04=PFD
Window05=Instruments
Window06=Radio Stack Window

Nazwy nie są jakieś szalenie istotne, ale warto mieć tutaj porządek. Niżej zaczynają się definicje poszczególnych paneli:

[Window00]
Background_color=0,0,0
size_mm=1024,768
visible=0
ident=MAIN_PANEL
window_size=0.000,0.000

[Window01]
Background_color=0,0,0
size_mm=250,250
position=6
visible=0
ident=19001
sizeable=1
gauge00=vasfmcgau!nd,0,0,250,250, popup

[Window02]
Background_color=0,0,0
size_mm=950,206
position=1
visible=0
ident=19002
sizeable=1
gauge00=vasfmcgau!fcu,0,40,950,158, popup

[Window03]
Background_color=0,0,0
size_mm=283,450
position=8
visible=0
ident=19003
sizeable=1
gauge00=vasfmcgau!mcdu,0,0,283,450, popup

[Window04]
Background_color=0,0,0
size_mm=250,250
position=7
visible=0
ident=19004
sizeable=1
gauge01=vasfmcgau!pfd,0,0,250,250, popup

[Window05]
Background_color=0,0,0
size_mm=250,250
position=8
visible=0
ident=19006
sizeable=1
gauge00=vasfmcgau!uecam,0,0,250,250, popup

[Window06]
Background_color=0,0,0
size_mm=156,308
window_size_ratio=1.000
position=8
visible=0
ident=RADIO_STACK_PANEL
window_size= 0.243, 0.641
window_pos= 0.756, 0.358
zorder=3

gauge00=Bendix_King_Radio!Bendix-King Radio Audio,  0,0,156,31
gauge01=Bendix_King_Radio!Bendix-King Radio Nav-Comm 1,  0,29,156,59
gauge02=Bendix_King_Radio!Bendix-King Radio ADF,  0,146,156,41
gauge03=Bendix_King_Radio!Bendix-King Radio Xpndr,  0,186,156,49
gauge04=Bendix_King_Radio!Bendix-King Radio AP,  0,231,156,48
gauge05=Bendix_king_radio!Bendix-King Radio Nav-Comm 2,  0,88,156,59

Krótkie wyjaśnienie co jest czym:

  • Main Panel – domyślny panel samolotu. Jeśli samolot, który edytujesz ma Main Panel. Nie ruszaj!
  • Background_color=0,0,0 – przezroczyste tło. Zostaw przezroczyste jeśli masz kilka elementów wrzuconych do jednego okienka. Właściwie to nie wiem jaki sens miałoby kolorowe tło…
  • size_mm=1024,768 – wielkość okienka powinna być tak dobrana, że rozmiary wszystkich gaugeXX zmieszczą się w nim (o tym niżej).
  • position=6 – pozycja wyświetlania – istotna przy małym rozmiarze okna. O tym też niżej.
  • visible=0 – zero jeśli domyślnie ma być niewidoczny (ma być).
  • ident=19001 – identyfikator. Sprawdź czy nie kłóci się z jakimś innym użytym w pliku panel.cfg.
  • sizeable=1 – jedynka oznacza możliwość rozciągania panelu. Przydaje się.
  • gauge00=vasfmcgau!nd,0,0,250,250, popup – wpis oznaczający wyświetlany panel – może ich być więcej jak w panelu radia. Omówię go niżej.

To najprostszy przykład z samolotu, który nie ma „własnych” paneli 2D, co daje sporo miejsca na rozrzucenie vasFMC. Na razie na nim się skupię.

gauge00 – definicja wyświetlanego panelu czyli:

gauge00=vasfmcgau!nd,0,0,250,250, popup

Kolejno:

  • gauge00 to kolejny element w tym okienku. Każdy element musi mieć swój numer (czyli następne miałyby odpowiednio gauge01, gauge02, gauge03);
  • vasfmcgau to nazwa używanej paczki z panelami (w vasFMC wszystkie panele korzystają z vasfmcgau);
  • !nd – oznaczenie elementu z paczki z panelami – w tym wypadku oznaczenie wyświetlacza nawigacyjnego;
  • ,0,0 – pozycja panelu – 0 od lewej, 0 od góry;
  • ,250,250 – wielkość panelu – wyświetlacz nawigacyjny będzie miał 250×250;
  • popup – informacja dla FSXa – to jest okienko wyskakujące – nie trzeba go renderować jeśli jest zamknięte (pewności nie mam – funkcja nieopisana w dokumentacji, ale zgłaszana na forach).

Position oznacza pozycję okienka. Weźmy na przykład wpis panelu, zawierającego wyświetlacz nawigacyjny:

[Window01]
Background_color=0,0,0
size_mm=250,250
position=6
visible=0
ident=19001
sizeable=1
gauge00=vasfmcgau!nd,0,0,250,250, popup

Wyświetlacz będzie miał rozmiar 250×250, jego okienko również. Jakoś trzeba zdefiniować jak to okienko będzie wyświetlone – position odpowiada za miejsce na ekranie:

  • 0 = lewy górny róg
  • 1 = góra, środek
  • 2 = prawy górny róg
  • 3 = po lewej, na środku
  • 4 = w centrum
  • 5 = po prawej, na środku
  • 6 = lewy dolny róg
  • 7 = dół, środek
  • 8 = prawy dolny róg

Czyli w podanym przykładzie – wyświetlacz nawigacyjny pojawi się w lewym, dolnym rogu.

Jak to u Ciebie zadziała?

Kopiując układ z mojego L-39 będziesz miał:

  • Wyświetlacz nawigacyjny pod Shift+2 (lewy dolny róg),
  • FCU pod Shift+3 (na górze ekranu),
  • MCDU pod Shift+4 (prawy dolny róg),
  • PFD pod Shift+5 (na dole, na środku),
  • Górny ECAM pod Shift+6 (prawy dolny róg – kolizja z MCDU, ale oba jednocześnie nie są potrzebne).
  • Panel radia (domyślny FSX) pod Shift+7 (panel radia nie jest do niczego potrzebny, ale w lotach online w L-39 dużo łatwiej zmieniać częstotliwość w panelu 2d – normalnie wymagałoby to spojrzenia w prawo, w dół na konsolę – po stabilizacji na ILS raczej mało praktyczne.

Dolnego ECAM nie stosuje. Jeśli jest Ci potrzebny – możesz zmodyfikować pole Window05 w następujący sposób:

[Window05]
Background_color=0,0,0
size_mm=250,500
position=8
visible=0
ident=19006
sizeable=1
gauge00=vasfmcgau!uecam,0,0,250,250, popup
gauge01=vasfmcgau!lecam,0,250,250,250, popup

Jak widzisz – dodałem drugi „gauge” do tego okienka. Zmieniłem również jego rozmiar (500) i w definicji LECAM dodałem (podkreślone) przesunięcie elementu o 250 w dół. 250 ponieważ górny ECAM ma wysokość 250.

Warto pobawić się samemu

To jest mój układ. Nie twierdzę, że idealny – wręcz przeciwnie – regularnie coś sobie w nim zmieniam. Zacząłem z ND, PFD i UECAM w jednym okienku, potem stwierdziłem, że wszystko to razem do niczego mi niepotrzebne i podzieliłem na trzy. Sugeruje Ci tutaj dodanie LECAM, choć u mnie to było pierwsze okienko, którego się pozbyłem. UECAM używam ekstremalnie rzadko. PFD po prostu rzadko (wszystko co pokazuje można odczytać gdzie indziej – a w końcu po to latam samolotem z „budzikami”, żeby nie patrzyć na elektroniczne wskaźniki. Pozycje ND (lewy dolny róg), MCDU (prawy dolny) i FCU (góra) wydawały mi się najbardziej optymalne i trzymam się ich od dawna.

Zasugerowałem to jednak w tytule tej części – baw się tymi opcjami. Może się okazać, że dla Ciebie inny układ będzie lepszy. Moim zdaniem – to jak rozłożone powinny być panele zależne jest od wyglądu kokpitu – chodzi o to, żeby panele nie zasłaniały tego na co na ogół musisz patrzyć. W lewym dolnym rogu niczego takiego na ogół nie ma. Po prostu pilnuj, żeby wszystko się mieściło i żeby wszystko miało odpowiednie (dla Ciebie) wielkości.

Jak vasFMC zadziała z autopilotem?

Na ogół zadziała bardzo dobrze. Przycisk uruchamiania i wyłączania A/P będzie zintegrowany z przyciskiem na FCU.

Czasami nie zadziała automatyczna przepustnica. Jeszcze nie wiem od czego to zależy – jakoś ostatnio we wszystkich samolotach działa, choć nie zawsze dobrze o czym niżej.

Dziwnie będzie działał z autopilotami specjalnymi. Przykładowo Captain Sim C-130 ma autopilota, który jest nieco bardziej rozbudowany – w tym wypadku vasFMC zadziała po pełnym uruchomieniu A/P w trybie HDG i ALT HOLD. Ponieważ vasFMC kieruje samolotem właśnie przez te dwa tryby (niezależnie od tego czy sam działa w trybie hdg czy lnav i czy ma utrzymywać czy zmieniać wysokość) – zawsze kiedy vasFMC w Twoim samolocie nie działa jak trzeba – w pierwszej kolejności sprawdź czy A/P jest uruchomiony i czy ma wciśnięte HDG i ALT (czy co tam trzeba w danym samolocie wcisnąć).

Ograniczenia

Przepustnica – vasFMC został zbudowany pod Airbusa (domyślnego z FSXa zdaje się). W przypadku kontroli nad przepustnicą nie zawsze działa tak, jak powinien. Szczególnym przypadkiem są samoloty Captain Sim, w których problemy są poważne – vasFMC ma tendencje do pracy w trybie binarnym 😉 – albo max do przodu, albo całkiem zamknięta. Męczące i nie używam w C-130 trybu Auto Throttle w żadnej fazie lotu.

Przepustnica po raz drugi – vasFMC ma problemy z ustawianiem przepustnicy przy dużej prędkości. W okolicach M0.8 zaczyna się dziwna oscylacja pochylenia samolotu – +2 stopnie, -4 stopnie, +4 stopnie. Denerwujące. Przy takich prędkościach odłączam A/THR i obsługuję przepustnicę ręcznie (co zresztą oznacza ustawienie jej w dobrej pozycji i zapomnienie na jakiś czas o jej istnieniu).

Samoloty wojskowe – powtórzę się – vasFMC zbudowano pod Airbusa. Latając samolotami wojskowymi w jakimś stopniu będziesz ograniczony parametrami Airbusa – chyba, że przejmiesz częściowo władzę nad systemem. I tak – ograniczono prędkość wznoszenia do 6000 stóp na minutę. W normalnych lotach ok, przy wznoszeniu bojowym w F-16 przechodzę na ręczne sterowanie. Nie jestem pewien czy w innym trybie niż wprowadzona wartość V/S nie da się osiągnąć więcej – tak czy inaczej – to detal. Ograniczono też pułap do 50000 stóp. W U-2 i SR-71 się nie sprawdzi.

Samoloty ze szczególnie skomplikowanym autopilotem – no po prostu jest ciężko. W CS Boeingu 707 pogodzenie vasFMC z A/P i systemem INS wymaga dłuższej chwili (napiszę o tym kiedyś). W Vulcanie Iris też są problemy – za mało latałem, żeby je szczegółowo opisać (a to zresztą ciekawe, bo A/P jest podobny do tego w CS C-130).

Samoloty bez autopilota – no i takie się zdarzają. L-39 jest tego przykładem, a w rzeczywistości wiele tych maszyn autopilota posiada. Po prostu wejdź w plik aircraft.cfg i znajdź fragment „autopilot_available=0”. Zmień na 1. Jeśli nie ma tego wpisu – wejdź w jakiś inny samolot i skopiuj całą sekcję [autopilot].

W następnym odcinku

Ten tekst jest zdecydowanie za długi, a jeszcze sporo zostało do powiedzenia. Temat vasFMC będzie kontynuowany w następnych dniach i tygodniach. Skupię się na konkretnych przykładach i przede wszystkim – pokażę:

  • jak pogodzić vasFMC z samolotem, który ma już kilka paneli;
  • jak dodać wyświetlacze do wirtualnego kokpitu;
  • jak wyeliminować błąd, który niektórym użytkownikom całkowicie blokuje działanie vasFMC (czarne ekrany lub brak ekranów);
  • jak właściwie tego komputera pokładowego używać.

W kwestiach technicznych – jeśli potrzebujesz pomocy – napisz na facebooku – jeśli będę umiał to pomogę.

Jeśli chcesz używać vasFMC a masz z tym jeszcze jakieś problemy po przeczytaniu tego tekstu – opisz mi je. Piszę to z perspektywy osoby, która nie ma najmniejszych problemów z grzebaniem w plikach konfiguracyjnych FSXa i mogłem coś pominąć albo nadmiernie uprościć. Chętnie wyjaśnię co trzeba.